حديث آرزومندي

  نياز جوامع به جلوگيري از هرگونه هرج و مرج و بي نظمي ، ايجاب مي كند كه عده اي به نمايندگي از مردم ، اداره اموركشور و تعيين چارچوب اداره آن را برعهده بگيرند . در كشورهاي مدعي حكومت مردمي ، اين عده با حضور مردم و از طرف آنها انتخاب مي شوند . بر همين اساس انتخابات را مي توان سلسله اقدامات و عمليات منسجم و پيوسته اي دانست كه در يك محدوده جغرافيايي مشخص و زماني محدود و معين صورت     مي گيرد و منجر به برگزيده شدن فرد يا افراد و يا موضوع و مرام خاصي از سوي اكثريت مردم مي شود . بگونه اي كه اجرا و انجام اين سلسله اقدامات و عمليات كه منتج به اين نتيجه مي گردد ، اصطلاحاً برگزاري انتخابات ناميده مي شود.

 با مراجعه به تاريخ كشور مشخص مي گردد كه بيش از 102 سال از برگزاري اولين انتخابات در ايران مي گذرد . اولين انتخابات به زمان بعد از مشروطيت بر مي گردد . فرمان مشروطيت در تاريخ 14جمادي الثاني سال 1324  هجري قمري از طرف مظفرالدين شاه قاجار صادر شد و اولين مجلس موقتي كه طبق اين فرمان بايد « نظامنامه انتخابات » را تهيه نمايد ، در تاريخ 26 مردادماه سال 1285 هجري شمسي در « عمارت نظام » تشكيل شد.

اولين قانون انتخابات در تاريخ 18 شهريور ماده 1285 هجري شمسي بوسيله ميرزا حسن خان منيرالملك ، مرتضي قليجان ، صنيع الدوله ، مخبرالدوله ، مخبرالملك ، مؤتمن الملك و محتشم السلطنه تهيه و تدوين گرديد و بلافاصله پس از رسميت يافتن متمم قانون اساسي ، به تصويب مجلس رسيد و اولين دوره مجلس شوراي ملي در تاريخ 17 مهرماه سال 1285 هجري شمسي افتتاح شد .

به موجب مقررات اين نظامنامه طول نمايندگي دو سال و تعداد نمايندگان 156 نفر بودند كه 60 نفر از تهران و 96 نفر از شهرستانها انتخاب مي شدند . البته در دوره يكم انتخاب صنفي بوده و همه طبقات مردم در آن شركت نداشتند . از جمله شرائط انتخاب كنندگان و انتخاب شوندگان اينكه ، سن انتخاب كننده كمتر از 25 سال نباشد و سن انتخاب شوندگان كمتر از 40 سال نباشد . انتخاب كنندگان بايد صاحب ملكي مي بودند كه هزار تومان قيمت داشته باشد . زنان هم از حق انتخاب كردن و انتخاب شدن محروم بودند .

سه سال بعد قانون تغيير كرد و انتخابات از صنفي به دو درجه اي تبديل شد و به همه طبقات به غير از زنان حق شركت در انتخابات داده شد ولي انتخاب كنندگان بايد لااقل 250 تومان علاقه ملكي داشته و يا پرداختي ماليات آنها كمتر از 10 تومان نباشد و يا 50 تومان عايدي سالانه داشته و يا تحصيلكرده باشند. تعداد نمايندگان به 120 نفر تقليل يافت و تمام ايران به 30 حوزه عمومي تقسيم شد و سن رأي دهندگان نيز به 20 سال رسيد . اين قانون انتخابات موسوم به « انتخابات دو درجه اي » در تاريخ 10 تير ماه 1288 هجري شمسي تهيه و تدوين گرديد.

مجلس سوم شوراي ملي باز هم قانون را بازتر كرد و از محدوديت ها كاست ، از دو درجه اي به يك درجه اي تبديل كرد و شرط تمول مالي را براي انتخاب كنندگان كه مي بايست از شش ماه قبل در حوزه انتخابيه ساكن باشند برداشت ، تعداد نمايندگان را به 136 نفر رساند و مقرر شد انتخاب كنندگان بايستي در حوزه انتخابيه خود متوطن و يا لااقل شش ماه قبل از تاريخ انتخابات در آن حوزه اقامت داشته باشند.

علي ايحال از زمان صدور فرمان مشروطيت و برگزاري اولين انتخابات تا زمان پيروزي انقلاب اسلامي و در طي 73 سال پادشاهي جمعاً 32 انتخابات شامل 2 همه پرسي ، 24 انتخابات براي مجلس شوراي ملي و سنا، دو انتخابات ويژه براي مجلس سنا، دو انتخابات مجلس موسسان و دو انتخابات براي انجمن هاي شهر برگزار شده است .

پس از پيروزي انقلاب اسلامي در بهمن ماه 1سال ۱۳۵۷و براساس اصل ششم قانون اساسي « امور كشور بايد به اتكاي آراي عمومي اداره شود ، از راه انتخابات ، انتخاب رئيس جمهور ، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي ، اعضاي شوراها و نظاير اينها ، يا از راه همه پرسي در مواردي كه در اصول ديگر اين قانون تعيين مي گردد »

با توجه به اين اصل در جمهوري اسلامي ايران ، اداره حكومت و قانون گذاري بايستي در چارچوب اصول قانون اساسي با اداره ونظرملت تعيين گردد و برگزاري انتخابات در حقيقت تبلور اراده و خواست مردم      مي باشد. طبق قانون انتخابات عمومي و سراسري كه توسط وزارت كشور برگزار مي شود عبارتند از :

1.      انتخابات مجلس خبرگان هر 8 سال يك بار

2.      انتخابات رياست جمهوري هر 4 سال يك بار

3.      انتخابات مجلس شوراي اسلامي هر 4 سال يك بار

4.      انتخابات شوراهاي اسلامي كشوري هر 4 سال يك بار

5.   انتخابات همه پرسي كه برگزاري آن زمان مشخص ندارد و هر زمان كه ضرورت ايجاد نمايد برگزار خواهد شد.

از زمان پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1357 تاكنون جمعاً 28 بار مردم در پاي صندوق هاي راي شركت نموده اند كه شامل : يكبار براي همه پرسي تعيين رژيم ، هشت بار براي انتخابات نمايندگان مجلس شوراي اسلامي ، نه بار براي انتخابات رياست جمهوري، چهار بار براي انتخاب نمايندگان مجلس خبرگان رهبري ، يك بار براي عضويت در مجلس خبرگان تدوين قانون اساسي ،يك بار براي همه پرسي تاييد قانون اساسي ، يك بار براي همه پرسي بازنگري قانون اساسي و  سه بار براي انتخابات شوراهاي اسلامي شهرو روستا بوده است .

مجموعاً طي 102 سالي كه از فرمان مشروطيت مي گذرد تا كنون 60 انتخابات در ايران برگزار شده است و در سال آتي  برگزاري دهمين  انتخابات رياست جمهوري را در پيش رو داريم .لذا با توجه به اهميت موضوع اجمالا به بررسي انتخابات برگزار شده رياست جمهوري در ايران پرداخته ميشود.

بررسي اجمالي 9 دوره انتخابات رياست جمهوري بيانگر آن است كه مجموعاً 275 ميليون و925 هزار و 408 نفر در9 دوره انتخابات رياست جمهوري واجد شرايط براي رأي دادن بودند كه ازميان اين تعداد 178 ميليون و 303 هزار و 274 نفر به پاي صندوق هاي رأي رفتند . براساس آمار موجود در طي 9 دوره برگزاري انتخابات رياست جمهوري در كشور ، بيشترين تعداد واجدين شرايط براي راي دادن به هشتمين دوره انتخابات رياست جمهوري با 42 ميليون و 170 هزار و 230 نفر و كمترين تعداد به اولين دوره با 20 ميليون و 993 هزار و 643 نفر اختصاص داشته است .

همچنين بيشترين تعداد شركت كنندگان به دوره هفتم انتخابات با 29 ميليون و 145 هزار و 745 نفر و كمترين تعداد مربوط به دوره اول با 14 ميليون و 152 هزار و 887 نفر اختصاص دارد .

در نه دوره انتخابات رياست جمهوري دو هزار و پانصد و چهارده نفر ثبت نام كردند كه از اين تعداد در روز رأي گيري128  نفر(نهمين دوره ، دور دوم لحاظ شده است) نامزد انتخابات رياست جمهوري شدند . بيشترين تعداد ثبت نامي مربوط به دوره نهم با 1014 نفر و كمترين تعداد به دوره سوم با 46 نفر اختصاص داشته است .

همچنين ، بيشترين تعداد نامزدها در روز اخذ رأي مربوط به دوره اول با 95 و كمترين آن مربوط به دوره پنجم و نهم (دور دوم ) با 2 نامزد است (در دور اول دوره نهم هشت نفر به رقابت پرداختند). در اين ميان  در دوره هاي دوم ، سوم ، ششتم و هفتم با 4 نامزد و دوره چهارم با 3 نامزد و در دوره هشتم با 10 نامزد ، كانديداي رياست جمهوري شدند.